SALUTOGENESE IN ZIEKENHUISONTWERP
Gezondheidsbevordering
Traditioneel wordt ziekenhuisontwerp vaak gestuurd door medische processen, technische vereisten en operationele efficiëntie. Hoewel deze aspecten essentieel zijn, blijft de invloed van de fysieke omgeving op welzijn, stressbeleving en herstel vaak onderbelicht.
Salutogenetisch ontwerp vertrekt net vanuit het idee van gezondheidsbevorderend ontwerp. In plaats van uitsluitend te focussen op ziektebeeld en behandeling, onderzoekt deze ontwerpbenadering hoe de fysieke omgeving actief kan bijdragen aan welzijn, herstel en veerkracht. Op basis van wetenschappelijk onderzoek worden ontwerpbeslissingen genomen die stress en angst reduceren, sociale interactie en beweging stimuleren, frustraties verminderen en het risico op langdurige fysiologische stressbelasting beperken.
Patiëntenreis
Voor de uitbreiding van een ziekenhuis werkten we een conceptvoorstel uit voor de beleving van de routing. Vaak gaat de aandacht naar eindbestemmingen zoals consultatie- en wachtruimtes, terwijl ook de weg ernaartoe een belangrijke invloed heeft op hoe een ziekenhuis wordt ervaren. Wanneer routing stress, frustratie of onzekerheid veroorzaakt, kan dit de spanning rond een doktersbezoek of onderzoek onnodig versterken.
Daarom onderzochten we hoe lange gangen en circulatieroutes aangenamer kunnen worden ervaren. Zowel volledig witte als volledig gekleurde gangen kunnen een onaangename ruimtelijke beleving creëren. Uit het onderzoek bleek dat een kleurvlak tot op handgreephoogte een aangename balans biedt tussen openheid en beschutting, wat een rustig en constant wandeltempo ondersteunt. De handrails werden uitgevoerd in een houtlook-afwerking die de warme uitstraling van natuurlijke materialen combineert met de hygiënische vereisten van een ziekenhuisomgeving.
Dit is ongeveer de helft korter, behoudt alle belangrijke inhoud en leest meer als een portfolio-case dan als een onderzoeksrapport.
RUIMTELIJKE ERVARING
Het concept werd ontwikkeld voor zowel patiënten en bezoekers als artsen en zorgmedewerkers. Waar patiënten vaak stress, angst en onzekerheid ervaren, worden medewerkers dagelijks geconfronteerd met werkdruk, haast en overprikkeling.
We vertrokken daarom vanuit beschermende factoren die welzijn ondersteunen. Biofilie, kleurpsychologie en positieve afleiding vormden de belangrijkste ontwerpinstrumenten. Daarbij werd bewust gezocht naar ingrepen met een grote impact en een beperkte meerkost. Schilderwerken moeten bijvoorbeeld sowieso uitgevoerd worden; door kleuren strategisch toe te passen kan zonder aanzienlijk extra budget een positieve invloed worden gerealiseerd op welzijn en beleving.
Biofilie betekent letterlijk "liefde voor het leven" en verwijst naar de menselijke behoefte aan verbinding met natuur. Daarom werd ingezet op daglicht, zicht naar buiten, natuurlijke kleurtonen, houttexturen, natuurelementen en natuurgerelateerde beelden. Deze elementen dragen bij aan rust, stressreductie en een aangenamere gebruikerservaring.
We installeren lokale natuurbeelden als positieve afleiding. Op elke verdieping werden natuurfoto's geïntegreerd die afkomstig zijn uit de regionale omgeving. Deze beelden worden toegepast in gangen, wayfindingelementen, wachtruimtes, consultatieruimtes en belangrijke knooppunten binnen het gebouw.
Onderzoek toont aan dat natuurgerelateerde beelden kunnen bijdragen aan stress- en angstreductie en een positievere ziekenhuiservaring ondersteunen. Door bewust te kiezen voor herkenbare landschappen uit de regio ontstaat bovendien een gevoel van verbondenheid en herkenbaarheid. De beelden fungeren niet alleen als positieve afleiding, maar stimuleren ook sociale interactie doordat ze natuurlijke gespreksonderwerpen aanbieden voor patiënten, bezoekers en medewerkers.
NATUUR-INCLUSIEF ONTWERP
KLEURPSYCHOLOGIE
EVIDENCE-BASED DESIGN
Vanuit kleurpsychologie kozen we groen en oranje als hoofdkleuren. Beide kleuren werden onderzocht op tint, verzadiging en toepassing om tot een kleurenpalet te komen dat rust, welzijn, huiselijkheid en oriëntatie binnen het ziekenhuis ondersteunt. Groen versterkt de connectie met natuur en stressreductie, terwijl oranje warmte, comfort en sociale interactie stimuleert.
DOORDACHT ONTWERP
Alle circulatieroutes monden uit in balies en wachtruimtes die worden geaccentueerd door een afwijkende kleurstelling en een andere vloerafwerking. Hierdoor zijn belangrijke bestemmingen reeds vanop afstand herkenbaar.
Deze architecturale ondersteuning van wayfinding helpt bezoekers sneller hun weg te vinden, vermindert onzekerheid en zorgt voor een aangenamere gebruikerservaring. De wachtruimtes kregen bovendien een warmere en meer huiselijke uitstraling om rust en comfort te bevorderen.
Tijdens het analyse- en ontwerpproces wordt rekening gehouden met belangrijke beslissingspunten en informatieopportuniteiten. Door op deze locaties bewust ruimte vrij te houden voor signalisatie en informatie, wordt wayfinding geïntegreerd in de architectuur. Dit bevordert de oriëntatie, creëert een rustiger ruimtebeeld en vermindert de nood aan overmatige bewegwijzering, wat ook de werkdruk op het personeel verlaagt. Strategische kleuraccenten en verschillen in materialisatie maken belangrijke bestemmingen bovendien vanop afstand herkenbaar en begeleiden gebruikers intuïtief doorheen het gebouw. Dit zorgt voor een aangenamere gebruikerservaring.
Een salutogenetische ontwerpbenadering toont hoe doordachte keuzes in kleur, natuurbeleving en routing kunnen bijdragen aan een meer gezondheidsbevorderende en mensgerichte zorgomgeving.
ONTWERPEN VOOR ALLE GEBRUIKERS
BIOFILLIE
WAYFINDING
Referentiefoto: Architects in Motion - AZ Herentals
Interieurconcept voor een architectuuropdracht van Architects in Motion.
Verdere uitwerking in nauwe samenwerking.